علوم پایه هشتم

جداسازی اجزای محلول ها

تبلور

این روش بیشتر برای جدا سازی محلولهایی بکار می رود که حلال مهم است در این روش بجای گرم کردن سرد می کنند چون اغلب مواد با کاهش دما انحلال پذیری آنها کم می شود.

اساس جدا سازی با این روش تفاوت در میزان انحلال پذیری مواد در دما های متفاوت است.

تقطیر  ساده

به مراحل متوالی تبخیر و میعان تقطیر می گویند. این روش برای جدا سازی محلول هایی است که اختلاف نقطه جوش آن ها نسبتا زیاد است مثل آّب و الکل.

در جدا سازی آب و الکل دمای دماسنج در دو نقطه ثابت می ماند. (اولی در بالا تر از   درجه 78زیرا نقطه جوش الکل 78 درجه است و بعدی در 100 درجه زیرا نقطه جوش آب است)

تقطیر توسط دستگاهی به نام مُبَرِد صورت میگیرد.

تقطیر جزء به جزء

تقطیر جزء به جزء: اگر اختلاف نقطه جوش در مایع نسبتا کم باشد و با تقطیر ساده نتوان جدا کرد از جداسازی به روش جزء به جزء استفاده می کنیم. مثلا در کارخانه های پتروشیمی برای جداسازی اجزای نفت خام با روش تقطیر جزء به جزء در پالایشگاه ها انجام می گیرد.

نکته: در این روش جداسازی هیدرو کربن های سبک که نقطه جوش کمتری دارند از بالای برج تقطیر جدا می گردند مثل گاز شهری ، بنزین، نفت سفید و هیدروکربن هایی که دمای جوش آن ها زیاد است از پایین برج تقطیر جدا می گردند مثل قیر و ته مانده.

نکته: برای اینکه اجزای هوا را از هم جدا کنیم ابتدا تحت فشار زیاد و دمای پایین که همزمان انجام میگیرد هوا را مایع می کنند سپس با تقطیر جزء به جزء اجزای آن را از هم جدا می کنند. مثلا هوا در دمای 200- درجه سلسیوس جدا می شود و نیتروژن و اکسیژن به ترتیب در دما های 196- و 183- درجه سلسیوس جدا می شوند و بقیه گاز ها هم به همین ترتیب جدا می شوند.

برای دیدن ادامه پست به ادامه مطلب بروید...

رسوب دادن

نوعی روش جداسازی است که اساس آن اختلاف حلالیت اجسام می‌باشد. یعنی جزیی که حلالیت کمتری دارد زودتر جدا می‌شود. با افزایش نیروی جاذبه سرعت ته‌نشین شدن افزایش پیدا می‌کند. عمل سانتریفوژ در واقع بر همین اساس است.

استخراج

اگر دو حلال غیر قابل استخراج ، مایع باشند، به این روش استخراج مایع ـ مایع گویند و اگر یک جسم جامد به وسیله یک حلال استخراج شود، به آن استخراج جامد ـ مایع گویند (مثل استخراج اسانس‌ها ، عصاره‌ها و روغن از دانه‌های گیاهی). عموما دو فاز مورد استفاده ، یکی آب است و دیگری یک حلال آلی.

نکته: اساس این روش ، اختلاف حلالیت یک جزء در دو حلال غیر قابل حل در یکدیگر است.

کروماتوگرافی

اساس کروماتوگرافی ، جذب سطحی مواد و توزیع آنها در دو فاز می‌باشد. یکی از فازها ثابت و فاز دیگر متحرک است که نمونه مورد نظر در فاز متحرک جدا می‌شود. فاز ثابت یا جامد است و یا مایع و فاز متحرک یا مایع است و یا گاز . اگر فاز ثابت ، جامد و فاز متحرک ، مایع باشد، به آن کروماتوگرافی مایع ـ جامد ( LSC ) گویند. اگر فاز متحرک ، گاز و فاز ثابت ، جامد باشد، به آن کروماتوگرافی گاز - جامد ( GSC ) گویند. اگر فاز متحرک ، مایع و فاز ثابت نیز مایع باشد به آن کروماتوگرافی مایع ـ مایع ( LLC یا HPLC ) گویند و در نهایت اگر فاز متحرک ، گاز و فاز ثابت ، مایع باشد، به آن کروماتوگرافی گاز - مایع ( GLC یا VPC ) گویند.